X گزینه های شخصی سازی:
  • تغییر سایز صفحه:

سیـلاب و درس های مدیریتــی آن

نويسنده : مهدي نظرپور

مدير دفتر آمار و فن آوري اطلاعات

مقدمه   

    سیلاب پدیدهای است که در نقاط مختلف جهان همواره اتفاق افتاده و هرساله منجر به بروز خسارات فراوان اقتصادی میگردد و نکته حائز اهمیت، آن است که در دورههای کم آبی و خشکسالی نیز رخداد این پدیده متوقف نشده و بعضاً با شدت بزرگتر و حجم خسارات بالاتر رخ میدهد. در طی دوره های اخیر تغییرات نظری و روشی وسیع در شیوه های برنامه ریزی و مدیریت سیل، استفاده از رویکردهای صرفاً سازه ای را با چالش روبرو نموده و محدودیت ها و ضعف های موجود در ناموفق بودن طرح های کاهش مخاطرات را در وهله اول معطوف به فقدان جامع نگری و در نظر نگرفتن تمامی ابعاد در برنامه ریزی ها و  ضعیف بودن پشتوانه نظارت و قوانین و مقررات و فقدان هماهنگی ارگان های مربوطه و دخیل در مدیریت بحران شهری بوده است.

بارش باران شدید و جاری شدن سیل در ایلام که مصیبت بزرگی در پایان هفته ای آرام  رخ داد هرچند که مردم استان و شهرستان ایلام را اندوهگین و متاثر کرده است اما درسهای بزرگی را میتوان از آن آموخت. هر اتفاق یا حادثه ی بزرگ غیر مترقبه ای که رخ میدهد فارغ از خیر یا شر بودن، میتوان آن را از جهات مختلف بررسی و ارزیابی کرد تا در  دیگر اتفاقات مشابه آمادگی لازم را کسب و یا نحوه ی برخورد با آن را فراگرفته باشیم.

پیشگیری بهتر از درمان است

    شاید یکی از تکراری ترین پند های روزمره این جمله باشد. " پیشگیری بهتر از درمان ".هرچند که بافت شهری و ساخت و ساز اغلب خانه های غیر استاندارد و معابر و مسیل های مناطق سیل زنده در طول سالیان گذشته شکل گرفته و نمیتوان آن را در چند ماه یا چند سال 100% ایمن سازی کرد اما راه های پیشگیرانه ی ساده تری را می توان اعمال کرد تا حداقل از شدت حادثه کاسته شود.بهتر بود با شروع فصل باران بستر مسیل های پوشیده شده در سطح شهر ایلام را  از شمالی ترین مناطق به خوبی پاکسازی کرد تا بالا آمدن آب موجب سد شدن گل و لای موجود در این مسیل ها که در مقابل آب جریان یافته از سیل می باشد نگردد.

     عده ای از نحوه ی اطلاع رسانی و نبود هشدار جدی در خصوص بارش های سیل آسا گله مند بودند .هشدار به گونه ای که باید انتقال می یافت صورت نپذیرفت، و رسانه های گوناگون انعکاس کاملی نسبت به هشدار های هواشناسی در استانی که مستعد بارش فراوان بود از خود نشان ندادند.البته میتوان یکی دیگر از مشکلات را بی توجهی مردم و مسئولین به هشدارهای رسانه ها ذکر کرد که می بایست از این پس بیشتر به آن توجه داشت و خود را آماده مقابله با وقوع خطر احتمالی کرد.

عملکرد و توجه مسئولان استانی و کشوری

    مهمترین عاملی که پس از بروز حوادث طبیعی موجب کاهش تلفات و مصدومان و همچنین جلوگیری از افزایش خسارات مادی میشود عملکرد درست و به موقع نیروهای امدادی و ستاد های مدیریت بحران میباشد. هرچند که نیروهای امدادی به سرعت وارد عمل شدند و از ساعات آغازین حادثه در پی کمک به سیل زدگان برآمدند اما به نظر میرسید برای هماهنگی بیشتر دستگاه ها و مدیریت دقیق تر بحران ناشی از سیل، مسئولین زیربط می بایست خیلی سریع پس از حادثه خود را به مناطق آسیب دیده برساند.به هر حال فرقی بین مدیر اجرایی یک استان با معاون اول رئیس جمهور و وزرای کشور و اقتصاد وجود دارد که حداقل مدیر اجرایی استان یک روز زودتر درمحل حاضر شود تا اشراف کامل نسبت به مشکلات و آسیب های به بار آمده پیدا کند و در زمان بازدید هیئت دولت با دقت کامل به آنها بپردازد.

میزان مقاومت شهر ایلام در هنگام بروز سیلاب

    تاب آوری شهرها مفهومی عمیق، چند جانبه و فراگیر است که به میزان اجرای طرح‌های پیشگیری ، آمادگی و مقابله در برابر سوانح و حوادث باز می‌گردد. تاب‌آوری شهرها نظر به جامعه اعم از مردم، نهادهای دولتی، نهادهای عمومی و نهادهای غیر دولتی دارد. از یک سو نظر به فرهنگ ایمنی و آموختن واقعیت زندگی با طبیعت و پذیرش قوانین آن دارد و از طرف دیگر ساختارهای مدیریت شهری و توان ایستادگی آنها در برابر سوانح را مورد توجه قرار می دهد. دفتر اسکان بشر سازمان ملل متحد تاب‌آوری شهری را به معنای توانایی هر نوع نظام و ساختار شهری برای ایستادگی، مقاومت و بازتوانی سریع در سوانح، بحران ها و خطرات محتمل تعریف می نماید. در عین حال امروزه، مباحث پیشگیری و کاهش خطرپذیری در سوانح مورد توجه است. به میزانی که طرح های پیشگیری و آمادگی اجرا شود از یک سو میزان ریسک و مخاطره کاهش می یابد و از سوی دیگر برای ریسک باقی مانده آمادگی لازم فراهم می شود. به این ترتیب درس آموزی از سانحه سیلاب اخیر ایلام آن است که به تجهیزات، امکانات و پرسنل متخصص مورد نیاز متناسب با دانش روز جهانی توجه شود ، نظام هشدار سریع و اطلاع رسانی در رسانه های جمعی به خصوص صدا و سیما و هشدارهای پیامکی  تقویت شود و در عین حال نگاه تصمیم سازان و تصمیم گیران به حوادث محدود به زلزله نباشد.

لزوم مشارکت سازمان های متولی در مدیریت سیلاب

    تاثیر هم افزایی مدیریتی در مدیریت سوانح و اتفاقات ناگوار از قبیل سیل بسیار می تواند کارگشا باشد و دستگاه های متولی می بایست در شرایط عادی آسیب‌ها و مخاطرات حوزه فعالیت خود را شناسایی کنند و توان و برنامه خود را طی سناریوهای فرضی ارزیابی کنند.به عبارت دیگر هر سازمان باید در وهله نخست با نگاه آینده‌نگرانه، فرض کند که اگر حادثه‌ای اتفاق افتاد اعم از انسان‌ساز یا طبیعی و حتی یک  آتش‌سوزی چقدر از قبل برای راه‌های پیشگیری و طرح‌های آمادگی  در برابر آن برنامه اجرا کرده است. بنابراین همه سازمان‌ها باید سناریوهای مختلف را در برابر مخاطرات محتمل حوادث و سوانح از جمله سیلاب تهیه کنند. تمام سازمان‌ها اعم از دولتی و عمومی سامانه فرماندهی حادثه برای خودشان تعریف کنند. یعنی ساختاری که در مرحله بحران وارد شود.  براساس این سامانه یا ساختار خدمات هر واحد یا هر فرد و اقدامات مناسب از قبل پیش‌بینی شده باشد.

    تجربه سوانح طبیعی به ویژه زلزله شهر مورموری نشان داده است که پیشگیری و کاهش‌خطر‌پذیری نقش مهمی در پایین آوردن خسارات و تلفات دارد و در شرایطی که خطر ثابت است و نمی‌توان آن را کاهش داد، خطر‌پذیری یا ریسک با اقدامات پیشگیرانه تا حد بسیار زیادی قابل کاهش است.یکی از مهمترین اقدامات به منظور دسترسی به راهکارهای مناسب مدیریت سیلاب، آسیبشناسی سیلهای رخداده و اخذ تجربیات حاصله از آن میباشد.

اما راه حل چیست؟

      مهمترین راه حل اولا بازگشت به اصول اولیه مدیریت بحران در چارچوب مدیریت ریسک و ارزیابی دائمی ریسکها در شهر ایلام و ثانیا تهیه برنامه جامع کاهش ریسک یا مخاطرات بر مبنای ارزیابی صورت گرفته می باشد. ارزیابی ریسک مشخص می کند که توجهات و اولویتهای ما باید متوجه کدام مخاطرات و ریسکها باشند. برنامه جامع کاهش مخاطرات جزئیات روشها و برنامه های کاهش مخاطرات و ریسکهای اولویت دار و نحوه اجرای آنها را تعیین می نماید.

    سیستم ارزیابی ریسک برای شهر ایلام شبیه آزمایشات و معاینات پزشکی هستند که ما مرتبا برای بررسی وضعیت سلامت جسمی مان انجام می دهیم. برنامه جامع کاهش مخاطرات نیز اقداماتی هستند که متناسب با نتایج معاینات و آزمایشها ما برای کاهش ابتلای به بیماری ها و مشکلات جسمی مان و همچنین با ملاحظه شرایط و اوضاع درآمدی و مالی مان انجام می دهیم. برنامه جامع کاهش مخاطرات فقط به یک بحران خاص مانند زلزله نمی پردازد ، این  برنامه صرفه جویی های زیادی را نیز به دنبال دارد زیرا بجای اینکه برای هر مخاطره ای یک برنامه جدا تهیه شود برای همه مخاطرات شهر یک برنامه تهیه می شود. مثال خوبی هم که در اینجا می توان زد برنامه جامع کاهش مخاطرات شهر توکیو در کشور ژاپن است  همه ما می دانیم که شهرهای کشور ژاپن مشکل زلزله خیز بودن را بعنوان خطر بالقوه همیشه همراه خود دارند،  ولی اگر نگاهی به این برنامه بیاندازیم متوجه می شویم که این برنامه همه توجهاتش به سمت زلزله نیست اگر چه بسیار مهم است. هدف این برنامه آن است که راه های کاهش مخاطرات مختلف را جزیی از امور روز مره شهری قرار دهد. در این راستا همه بخشها و سازمانهای شهر مامور هستند تا متناسب با وظایف و جایگاه خود در اجرای این برنامه سهیم باشند. هر گونه کمک دولت به شهر نیز بر مبنای این برنامه صورت می گیرد. اهداف اصلی این برنامه کاهش تلفات انسانی و مالی، افزایش آگاهی عمومی، تقویت مشارکت، بهبود کارایی خدمات مدیریت بحران و  حفظ ارزشهای محیطی و فرهنگی می باشد. در این برنامه ریسکهای شهر را به ریسکهای بالا مانند زلزله، آتش سوزی، سیل، بهداشت عمومی، مواد خطرناک و خطرات مربوط به حمل و نقل و ریسکهای متوسط و پایین تقسیم بندی کرده اند. بر همین مبنا برای هر کدام از ریسکهای بالا ، روشهای کاهش آنها و همچنین ملزومات اجرایی آنها شناسایی لازم انجام شده است. این برنامه دائما در حال بازنگری و به روز شدن است و برنامه ای نیست که تهیه شده و در قفسه کتابخانه شهردار و یا سازمانهای مربوطه خاک بخورد.

تاریخ ارسال: ۱۷ آذر ۱۳۹۴
از دسته: علمي
شما از نسخه قدیمی مرورگر خود استفاده می کنید و قادر به مشاهده صحیح این سایت نخواهید بود.
لطفاً مرورگر خود را به روز نمایید
دانلود آخرین نسخه مرورگرها