X گزینه های شخصی سازی:
  • تغییر سایز صفحه:

دولت الکترونیک ، مزایا و چالــش های اجــرا

نويسنده : مهدي نظرپور

مدير دفتر آمار و فن آوري اطلاعات

مقدمه

   امروز اجتماعات به جوامع علمی و شهروندان به کاربران شبکه های اطلاعاتی تبدیل شده اند. در حال حاضر مردم بیشتر به حقوقشان آگاه هستند و سعی می کنند که توانائی های خود را در اخذ تصمیمات آگاهانه در جنبه های تأثیر گذار بر زندگی شان توسعه دهند . در همین راستا ایده دولت های الکترونیکی در اقصی نقاط دنیا مورد توجه قرار گرفته است. می توان گفت که دولت الکترونیکی از حد یک ایده جدید فراتر رفته و همه کشورهای توسعه یافته وحتی در حال توسعه ، گامهای موفقی را به سوی این هدف طولانی مدت برداشته اند . امروزه  افراد جامع انتظار دارند که کلیه خدمات و سرویس های دولتی با حداقل هزینه ،‌حداکثر سرعت و حداقل زمان در اختیار آن قرار گیرد ، لذا این امر بسیار حائز اهمّیت است که دولت این توانایی را داشته باشد که بهترین خدمات را در کمترین زمان و با بهترین راندمان در اختیار اقشار مختلف جامعه قراردهد. ایجـاد دولت الكترونیــك به عنوان اولین گام در راستــای توسعه فنــاوری و عمومی كردن آن به شمار می آید. این كار ازطریق یك راهبرد كلی میسر می‌شود. همگام با رشد علم یکی از اعجاز بشری همپا با علم ژنتیک و نانوتکنولوژی ، فناوری اطلاعات است که تغییر قابل توجهی در جامعه بوجود آورده است. تعاریف متفاوتی به جهت پویایی فناوری اطلاعات و ارتباطات از دولت الکترونیکی ارائه می شود که هر یک به جنبه ها و بعد خاصی از مفهوم دولت الکترونیکی می پردازند و همین امر مانع از تعریفی واحد که در برگیرنده تمامی ابعاد آن باشد می‌شود.

 

تعریف دولت الکترونیک

   تعاریف کلی که نشان دهنده مفهوم دولت الکترونیک است را می توان بدین شرح بیان نمود : در دسترس بودن دولت برای شهروندان در ۲۴ ساعت و هفت روز هفته جهت ارائه خدمات ؛ ارتباط تمامی نهادهای دولتی با مردم از طریق بسترهای مناسب مخابراتی و اینترنت ؛ استفاده از فناوری دیجیتال در نهادهای دولتی ؛ استفاده از فناوری دیجیتال در جهت کاهش هزینه خدمات دولتی.  در واقع تمامی تعاریف ارائه شده  دارای هدف یکسانی می باشند، اما نکته مهم آن است که دولت الکترونیکی نه تنها با کاهش مشکلات بروکراتیک، راه و رسمی جدید در عرصه ارتباطات بین دولت و شهروندان در جهت رفع احتیاجات آنها است به همین جهت دولت الکترونیکی راه و روشی جدید برای اداره حکومت است و برای همگام شدن با جامعه جهانی هیچ گریزی از آن نیست.

 

مزایای  استقرار دولت الکترونیک

   از مزایای مهم استقرار دولت الکترونیک می توان به مواردی چند اشاره نمود که عبارتند از : تسهیل روابط تجاری و اداری بخش خصوصی با دولت، کاهش هزینه‌های بخش خصوصی و دولت ، کاهش حجم بدنه دولت،کاهش تخلفات اداری در دولت، افزایش اعتماد مردم به دولت ،تقویت پایه‌های دموکراسی و اداره موثر تر حکومت،افزایش‌ سطوح‌ خدمات‌ مشتری‌ و کاهش‌هزینه‌ها ،توزیع‌ اطلاعات‌،ایجاد این‌ تلقی‌ از شهروندان‌ که‌ آنها مشتریانی‌ هستند که‌ رضایت‌ شان‌ مهم‌ است‌، با جمع‌ آوری‌ اطلاعات‌ به تصمیم‌ گیران‌‏ کمک‌ می شود‏ تا اثربخش‌تر به‌ شهروندان‌ خدمت‌رسانی کنند‌ ،کمک‌ به‌ تمرکز گرایی‌ در برخی فعالیت‌ها،مدیریت دولتی کاراتر،تسهیلات و سرعت بیشتر،کاهش فساد اداری و شفافیت بیشتر امور،گسترش فرهنگ خود خدمات رسانی،انجام فعالیت های مالی و اعتباری،شرکت درانتخابات،پر کردن فرم های الکترونیکی برای مقاصد مختلف،تعامل با نهادهای  مختلف دولتی و تجاری و اجتماعی.

همچنین در قالب دولت الكترونیك می‌توان از فناوری اطلاعات برای ارائه اطلاعات و خدمات متداول به شهروندان ازطریق اینترنت یا ابزار دیجیتالی دیگر به صورت تمام وقت سود جست. بدین ترتیب، شهرونـدان احساس آسودگی خواهندكرد و در زمان آنان صرفه‌جویی خواهد شد. همچنین، دولت در هزینه خدمت رسانی خویش صرفه جویی نموده و تسهیلات و توانمندی بیشتری را برای شهروندان خویش فراهم می كند.

 

در استقرار دولت الكترونیك بر پنج اقدام اصلی زیر تاكید می شود:

- ارائه خدمات براساس پسند و گزینش شهروندان؛

- دردسترس گذاشتن بیشتر دولت و خدمات آن؛

- یادگیری اجتماعی؛

- ارائه مسئولانه اطلاعات؛

- استفاده از فناوری اطلاعات و منابع انسانی به طور موثر و كارامد.

   براساس این اصول، می توان نتیجه گرفت كه دولت الكترونیك «تعهدی پایدار ازسوی دولت برای بهبود ارتباط بین شهروندان حقیقی و بخشهای عمومی ازطریق ارائه خدمات انبوه، دانش و اطلاعات با هزینه مناسب و به طور كارامد است. این موضوع به عنوان یكی از بهترین روشهای تحقق عملی انتظارات شهروندان از دولت است».

چالش ها و موانع  استقرار دولت الکترونیک

   پیاده سازی و استقرار دولت الكترونیك به فایق آمدن بر برخی چالشها و موانع اساسی بستگی دارد. از دیدگاه نگارنده چالش‌های موجود بر سر ایجاد و توسعه دولت الکترونیک در کشور ایران  را می توان به بخش های ذیل تقسیم نمود :

۱) چالش زیرساخت ، جهت اجرای کامل و مطلوب دولت  الکترونیک دسترسی به پهنای باند بالای شبکه اینترنت جزء ملزومات اصلی می باشد اگرچه این خدمات می‌تواند از اینترنت استفاده نکند و یک شبکه اینترانت قوی جایگزین اینترنت شود ولی در عین حال ترکیب اینترنت و اینترانت در اجرای دولت الکترونیک امری لازم و غیر قابل اجتناب می باشد.

۲) الزام وجود امکانات سخت‌افزاری لازم برای دسترسی به خدمات دولت الکترونیک نزد ارباب رجوع و استفاده کنندگان ، در حال حاضر بسیاری از خانواده‌ها فاقد رایانه شخصی می باشند و بعضی از آنها از نحوه کاربرد اینترنت بی‌اطلاع می‌باشند . جهت حل این موضوع  می توان از طریق ایجاد کیوسک های (گیشه) فراوان الکترونیک در سطح شهرها، دسترسی شهروندان به این خدمات را تسهیل نمود، خود این مسئله مستلزم صرف هزینه زیادی است که این هزینه به عنوان یک چالش مطرح می‌شود.

۳) عدم وجود نیروی انسانی لازم برای این امر، بعنوان خدمات گیرنده و یا به عنوان مسئولین و کارکنان خدمات دهنده که دارای اطلاعات و دانش لازم در این خصوص باشند. به طور کلی نیروی متخصص لازم برای فرهنگ‌سازی و تدوین برنامه‌های مناسب جهت اجرای کامل دولت الکترونیک  وجود ندارد.

۴) نقش ضعیف دولت در این ارتباط، متاسفانه دولت هنوز در توسعه اینترنت و تلفن همراه به عنوان شاخص‌های توسعه ITو ICTدر داخل کشور دارای مشکلاتی است و همین مسئله سبب می‌شود اجرای خدمات دستگاهها مبتنی بر دولت الکترونیک در داخل کشور با کندی صورت گیرد و تا زمانی که دولت یک تصمیم قاطع و عزم و اراده قوی در این زمینه پیدا نکند شانس توسعه این امر زیاد نخواهد بود.

5) عدم اطمینان مردم به این خدمات ، به هر حال با عنایت به اینکه نهادینه شدن این موضوع در بین اقشار جامعه امری است زمان بر و قبلاً  تجربه‌ای در این باره در کشور وجود نداشته لذا  با چالش‌های زیادی مواجه خواهیم بود. بعنوان مثال هنوز مردم اطمینان ندارند حتی شماره تلفن همراه خود را برای ارسال قبض به شرکت آب و فاضلاب ارائه دهند تا به طور خودکار این قبوض برای آنها ارسال گردد. بر  همین اساس می بایست در جهت رعایت اصول حریم خصوصی اطلاعات افراد طی فرآیندهای کاری خدمات دولت الکترونیک فعالیت بیشتری نمود.

6) بحث بودجه و هزینه مالی مسئله مهم دیگر در این زمینه است. برای تربیت نیروی انسانی، تهیه نرم‌افزارها و سخت افزارهای لازم ،  نیاز به بودجه هنگفتی می باشد . البته باید توجه داشت که اگر با همین حداقل امکانات شروع نکنیم و منتظر باشیم چالش‌ها برطرف شوند و بعد خدمات خود را مبتنی بر دولت الکترونیک ارائه دهیم کار درستی نخواهد بود.

7) موازی کاری در ارائه خدمات الکترونیک توسط دستگاههای دولتی،  در برخی موارد می توان با مدیریت یکپارچه خدمات الکترونیک از مراجعه مکرر مشتریان و شهروندان به کیوسک های خدماتی و یا محیط اینترنت جلوگیری نمود.

8) عدم بومی سازی خدمات الکترونیک جهت مناطق مختلف جغرافیایی ،   با عنایت به تنوع  نیازها و خواست های مردم  در مکانهای مختلف کشور ، به نظر می رسد  می بایست اقدام جدی در این خصوص صورت پذیرد. تا  مقاومت های احتمالی از طرف شهروندان مختلف بروز نگردد.

9) مقاومت روانی از طرف نیروهای سازمانها و ادارات دولتی ،   بعضاً مشاهده شده با ورود ابزار و وسایل مکانیزه به محیط کار پرسنل خدمات دهنده ادارات ، مقاومت های فراوانی در این خصوص از طرف پرسنل صورت می پذیرد  که عموماً دلیل این موضوع را رقیب دانستن ابزار مکانیزه برای شغل خود و احتمالاً بوجود آمدن تفکر از دست دادن شغل خود در نظر می گیرند.

10) عدم پایش مداوم رضایت مشتریان ، جهت اعتلا و پویا نگه داشتن اقدامات دولت الکترونیک می بایست بصورت مداوم نظر مشتریان در این خصوص مدنظر قرار گیرد و از نظرات ، پیشنهادات شهروندان در این خصوص بهره جست.

11) عدم پایش پیشرفت های صورت گرفته در کشورهای دیگر ،  می بایست جهت به روز نگه داشتن و استفاده از فناوری های جدید در این خصوص کارشناسان مربوطه مرتباً خدمات الکترونیک ارائه شده توسط سایر کشورهای صاحب فن در این راستا را پایش نموده و نسبت به انتقال و وارد کردن این فناوری ها جهت مطلوبیت هرچه بیشتر خدمات اقدام نمایند.

 

بحث و نتیجه گیری

دولت الکترونیک مستلزم پیش زمینه وتمهیداتی است که داشتن فناوری های پیشرفته اطلاعاتی و ارتباطی اساس آن بشمار میرود. هرکشوری که بخواهد سهم قابل توجهی از اقتصاد جهانی را داشته باشد، باید بتواندخود را مجهز به یک زیرساخت مخابراتی پیشرفته کرده و از حداکثر فناوری ها استفاده کند. دولت الکترونیک شیوه ای است برای حصول اطمینان از اینکه همه شهروندان به گونه ای یکسان از فرصت مشارکت در تصمیماتی برخوردارند که به نوعی بر وضعیت و کیفیت زندگی آنها تاثیر می گذارد. این شکل جدید ازحکومـت داری، شهروندان را از مصرف کنندگان منفعـل خدمات دولتی به بازیگران فعال تبدیل می کند می توانند در باره نوع خدماتی که به آن نیاز دارند اظهارنظر کنند. همچنین دولت الکترونیک با به کارگیری فناوری های جدید ارتباطی و اطلاعاتی به بهبود فرآیندهای ارائه خدمات در بخش عمومی،تسریع ارائه خدمات به شهروندان، پاسخگوترشدن ماموران دولتی، شفاف شدن اطلاعات، کاهش فاصله میان مردم و دولت مردان، مشارکت اثربخش تر شهروندان و اعضای جامعه مدنی درفرآیند تصمیم گیری عمومی، گسترش عدالت اجتماعی از طریق فرصت های برابر افراد برای دسترسی به اطلاعات و.... کمک شایانی می کند و حکومت ها چنانچه بخواهند در مسیر تحقق حکومت داری ایده آل حرکت کنند باید به ابزار نیرومندی همچون دولت الکترونیک مسلح باشند.

 

 

مـراجـع :

1- سرافرازی ،مهرزاد و غلامرضا معمارزاده، پارادایم دولت الکترونیک ، چهارمین کنفرانس مدیریت فناوری اطلاعات و ارتباطات ،تهران،1386.

2- مقدسی ، علیرضا، مدل پیاده سازی دولت الکترونیک ، تهران ، ماهنامه تدبیر ، شماره 160،1384.

3- هیوز ، آلوین ، مدیریت دولتی نوین ، ترجمه سید مهدی الوانی و همکاران ، تهران، گلشن، چاپ سوم،1380.

4- هیک ، ریچارد ، بازآفرینی  دولت در عصر اطلاعات ، ترجمه محسن نوکاریزی ، تهران ، چاپار،1381.

5- Rorissa A, Demissie D. An analysis of African e-Government service websites. Government

Information Quarterly. 2010; 27(2): 161-69.

Xiong JA. Current status and needs of Chinese e-government users. Electronic Library. 2006. -6

7- Sharifi H, Zarei B. An Adaptive Approach for Implementing e-Government in I. R. Iran.

Journal of Government Information. 2004.

تاریخ ارسال: ۱۹ فروردين ۱۳۹۴
از دسته: علمي
شما از نسخه قدیمی مرورگر خود استفاده می کنید و قادر به مشاهده صحیح این سایت نخواهید بود.
لطفاً مرورگر خود را به روز نمایید
دانلود آخرین نسخه مرورگرها